Sử sách ghi rằng, Quận công Nguyễn Mại là người văn võ song toàn, vị quan thanh liêm, chính trực, được người dân nể trọng và gọi là Bao Công của đất Việt. Nguyễn Mại sinh năm1655 và mất năm 1720. Ông quê làng Ninh Xá, huyện Chí Linh, tỉnh Hải Dương. Năm 1691, khi ở tuổi 36, ông đỗ hoàng giáp (vị trí chỉ đứng sau trạng nguyên) và làm quan dưới triều vua Lê Hy Tông.


Lúc đầu, Nguyễn Mại làm quan ở bộ Lễ, sau được thăng chức Tả thị lang của bộ này. Ông được cử đi sứ nhà Minh, rồi làm Đốc trấn Cao Bằng, sau đổi về Đốc trấn Sơn Tây cho đến cuối đời. Ông mất năm 1720, thọ 66 tuổi, được truy tặng chức Lễ bộ Thượng thư, tước Quận công đời vua Lê Dụ Tông. Trong sách “Đại Nam nhất thống chí” có đoạn mô tả ông là người “có sức khỏe, có mưu lược, trộm cướp phải nín hơi, xét kiện sáng suốt, danh vọng rất cao”. Còn trong sách “Khâm định Việt sử thông giám cương mục” thì viết: Mại là người khỏe mạnh, có mưu lược lại giỏi bắn cung và cưỡi ngựa. Trong đó cũng kể lại câu chuyện dũng khí của ông: Một hôm, Lễ Phiên đang bàn việc, bỗng có con voi bị xổng, từ ngoài đi vào, khiến cho ai cũng hoảng hốt bỏ chạy, duy chỉ có Nguyễn Mại là thần sắc không hề thay đổi, vẫn đứng tiếp tục trình bày công việc như thường.





Xử án đơn giản bằng mẹo “đọc vị tội phạm” có một không hai, Đốc trấn Sơn Tây Nguyễn Mại (thế kỷ 17) đã phát hiện nhanh ra thủ phạm, ai nấy đều nể phục.


Nguyễn Mại là người làng Ninh Xá, huyện Chí Linh, tỉnh Hải Dương. Năm 37 tuổi, ông đỗ Đệ nhị giáp Tiến sĩ xuất thân khoa Tân Sửu (1691), ra làm quan thời vua Lê Hy Tông. Lúc đầu, ông làm quan ở Bộ Lễ sau thăng chức Tả thị lang được cử đi sứ nhà Minh rồi làm Đốc trấn Cao Bằng, sau về Đốc trấn Sơn Tây đến cuối đời.


Giới quan chức cũng như người dân đều ca ngợi ông là vị quan thanh liêm, chính trực xét xử như “Bao thanh thiên”.


Vả mặt người mất trộm truy ra kẻ cắp


Lúc làm quan ở Sơn Tây, Nguyễn Mại thường đi xuống các làng xem xét cuộc sống của họ. Trong lần vi hành, đi bộ ngang chợ Bảo Khám, huyện Gia Bình, tỉnh Bắc Ninh, ông thấy một người đàn bà luôn miệng nói tục, “bới” cả tổ tông ba đời nhà kẻ trộm ra chửi. Quan hỏi người dân mới biết bà này bị mất trộm một chiếc màn.


Ông gọi người đàn bà lại hỏi chuyện, rồi đột nhiên sai người trói bà, mắng về tội chửi chua ngoa. Sau đó, đàn ông, đàn bà trong xóm được gọi đến đủ. Nguyễn Mại sai từng người vả vào mặt người đàn bà mất trộm với lý do “đã chửi ngoa”. Dân làng ai nấy đều thương người mất trộm nên chỉ tát nhẹ. Chỉ riêng một phụ nữ xuống tay rất mạnh.


Chị ta vừa tát xong, quan Nguyễn Mại liền cho giữ lại tra xét, bảo rằng: “Ngươi chính là kẻ ăn trộm nên mới đánh người ta đau như thế”. Người phụ nữ này vội quỳ xuống nhận tội. Sử sách ghi lại, chính từ vụ án này mà người dân Sơn Tây coi ông như “Bao thanh thiên”. Sau khi ông mất họ còn làm cả thơ văn ca ngợi công đức, cách xử án như thần của vị quan thanh liêm.


Vụ án thóc nảy mầm trong tay


Vụ án thứ hai do ông Nguyễn Mại phân giải mà sử sách còn lưu truyền đến ngày nay là “dọa thóc trong tay nảy mầm tìm ra người ăn trộm”.


Một lần, Nguyễn Mại đi ngang qua ngôi chùa ở huyện Sơn Vi, nay là huyện Lâm Thao, tỉnh Phú Thọ, một nhóm ni cô báo có người bị mất chiếc áo lụa quý. Thấy vậy, quan sai lập đàn cúng. Các ni cô được giao mỗi người nắm một ít thóc, tay còn lại cầm tay kia của bạn rồi cùng chạy quanh đàn. Lúc các ni cô chuẩn bị chạy, ông nói “hễ là kẻ gian thóc trong tay lập tức khắc nảy mầm”. Chỉ một lúc quan sát chạy đàn, Nguyễn Mại thấy một ni cô thường lén mở tay ra nhìn, gương mặt bồn chồn lo lắng. Lúc đó, ông cho dừng, gọi nữ tu đó ra tra hỏi và cô nhận tội.


Xem thêm các vụ án xét xử bởi ‘Bao Công’ Nguyễn Mại: https://khamphalichsu.vn/tai-xu-an-n...ua-nguyen-mai/