Thứ Hai, 04/01/2010, 03:01 (GMT+7)
Vì sao Hyundai Vinashin thích “công nghệ nix”?

TT - Hiện có nhiều phương pháp làm sạch vỏ tàu biển, nhưng Hyundai Vinashin (HVS) vẫn quyết tâm đeo bám công nghệ phun nix gây ô nhiễm môi trường, làm tổn hại nhiều mặt đối với hàng ngàn cư dân suốt hơn mười năm qua. Nghiên cứu PGS-TS Phùng Chí Sỹ (Viện Kỹ thuật nhiệt đới & bảo vệ môi trường) đã góp phần "giải mã" vấn đề này.



Tàu Atlantic Star chở 20.000 tấn hạt nix vào HVS (ảnh chụp ngày 30-12-2009) - Ảnh: V.V.Tạo
Báo cáo nghiên cứu “Tình trạng ô nhiễm môi trường trong công nghệ làm sạch bề mặt kim loại bằng hạt nix” của PGS-TS Phùng Chí Sỹ (Viện Kỹ thuật nhiệt đới và bảo vệ môi trường) được đưa ra tại hội thảo công nghệ làm sạch vỏ tàu biển và sơn thân thiện với môi trường (TP.HCM, tháng 8-2008).

Chất thải thành nguyên liệu

HVS sử dụng nix nhiều nhất

Theo báo cáo nghiên cứu của PGS-TS Phùng Chí Sỹ, hiện ở Việt Nam có một số nhà máy tàu biển sử dụng nix nhưng HVS sử dụng nix với khối lượng nhiều nhất. Còn trên thế giới cũng có một số nhà máy tàu biển sử dụng hạt nix, nhiều nhất là ở Hàn Quốc có tới bốn nhà máy, ở Trung Quốc có hai nhà máy và ở Singapore có một nhà máy.

Theo báo cáo này, để làm sạch vỏ tàu biển, bề mặt kim loại - một công đoạn trong sửa chữa, đóng tàu - có nhiều phương pháp như: làm thủ công, phun nước, dùng hóa chất, phun mài mòn ướt, làm sạch bằng lade, phun mài mòn khô bằng nguyên liệu là cát, hạt nix hoặc hạt gang (bi sắt)...

Trong các loại nguyên liệu có thể dùng để phun mài mòn khô làm sạch vỏ tàu biển trước khi sơn, hạt gang (hay gọi bi sắt) là tốt nhất, lượng bụi phát sinh ít và mức độ độc hại thấp, nhưng chi phí sản xuất quá cao nên hiện không được áp dụng rộng rãi.

Hạt nix vốn là một loại chất thải trong quá trình luyện đồng (nên còn gọi là xỉ đồng), được thu gom phân loại, tinh chế thành dạng hạt đen, có cạnh sắc và cứng, tỉ trọng lớn - khoảng 3,6 tấn/m3. Gần đây, một số nước coi hạt nix là một dạng sản phẩm phụ từ luyện đồng và công nhận là vật liệu mới được sử dụng trong một số ngành công nghiệp, trong đó có đóng, sửa chữa tàu biển.

Hạt nix dùng làm sạch vỏ tàu, bề mặt kim loại có hiệu quả kỹ thuật cao, đồng thời còn thu gom, tái sử dụng được khoảng 40% lượng nix đã phun. Từ khoảng năm 1980, hạt nix dần dần được dùng thay thế cát.

Độc hại và gây ô nhiễm hơn

Việc dùng nix để phun làm sạch vỏ tàu biển gây ra nhiều tác hại cho môi trường hơn. Cục Bảo vệ môi trường (Bộ TN&MT) từng khẳng định: “Thành phần hóa học của hạt nix có chứa các chất độc hại và không ổn định...”. Hạt nix sau khi HVS đã phun, thải ra càng độc hại hơn. Theo báo cáo của UBND tỉnh Khánh Hòa (tháng 11-2005), “hạt nix thải (sau khi sử dụng bao gồm cả bụi nix từ nguyên liệu, bụi sơn, các loại gỉ sét kim loại, dầu mỡ...) là chất thải nguy hại nằm trong danh mục A (mã số A1010)”.

Hạt nix được ưu đãi thuế

Cục Hải quan Khánh Hòa cho biết lô hàng 20.000 tấn hạt nix của HVS vừa nhập có giá tính thuế khoảng 28 USD/tấn sẽ chịu thuế nhập khẩu với thuế suất 10%.

Nếu HVS sử dụng hạt nix cùng với các loại nguyên vật liệu khác như sắt, thép, máy móc... để tham gia sửa chữa tàu nước ngoài thì sau khi tàu sửa chữa xong và xuất ra khỏi lãnh thổ Việt Nam, HVS sẽ kê khai để được hoàn số tiền thuế tương ứng với lượng nguyên vật liệu đã tham gia sửa chữa tàu biển đó.

Như vậy, mặt hàng hạt nix cũng được hưởng ưu đãi về thuế như các hàng hóa khác nếu tham gia sửa chữa tàu nước ngoài.

Q.T.

Báo cáo của PGS-TS Phùng Chí Sỹ cho biết kết quả phân tích của Viện Nghiên cứu - thử nghiệm Hàn Quốc và của Quatest 3 (cơ quan kiểm định của VN) thì hàm lượng chì trong hạt nix của HVS sử dụng (chiếm 0,15%) cao gấp 3,75 lần so với hàm lượng chì trong hạt nix của Singapore (0,04%).

Còn theo chính báo cáo giải trình với Thủ tướng Chính phủ vào tháng 11-1999 của tổng giám đốc HVS Pan Soo Kim, “trong bụi nix có chứa các thành phần ôxit kim loại, kim loại nặng có trong sơn. Trong đó phải kể đến chì, chất có thể gây ảnh hưởng đến sức khỏe con người và cộng đồng. Nó có thể xâm nhập cơ thể qua đường hô hấp, qua nước uống, thực phẩm... Nếu không được xử lý hợp lý sẽ có thể gây ô nhiễm nguồn nước, làm thay đổi chất đất”.

Hại dân nhưng lợi cho HVS

Thực tế, khi HVS phun nix làm sạch vỏ tàu biển kể từ năm 1999, môi trường đã bị ô nhiễm nghiêm trọng. Khảo sát của PGS-TS Phùng Chí Sỹ cho thấy việc phun nix của HVS đã gây ô nhiễm nước, ô nhiễm tiếng ồn và ô nhiễm bụi nix đối với không khí, môi trường ngay trong nhà máy và các khu dân cư ở gần.

Nồng độ bụi nix cao nhất tại khu vực làm việc trong nhà máy lên tới 126.096,6 mg/m2/24 giờ, vượt quá giới hạn cho phép theo quy định (năm 1993) của Bộ Y tế là 512,6 lần.

Khi sử dụng nix, doanh nghiệp ở Singapore phải nộp phí bảo vệ môi trường tới 70 đôla Singapore/tấn nix thải ra (tương đương 50 USD). 10 năm qua, HVS phun nix, thải ra gần cả triệu tấn nix thải nhưng không phải nộp một đồng phí bảo vệ môi trường. Đó chính là một nguồn lợi khổng lồ, đồng thời cũng là một lợi thế cạnh tranh lớn trong việc sửa chữa tàu biển. Phải chăng đây chính là “động lực” khiến HVS không chịu từ bỏ “công nghệ phun nix”? Và chính vì lẽ đó, rất cần cân nhắc giữa lợi ích kinh tế và những tác động ghê gớm về mặt môi trường mà hạt nix gây ra.

SƠN HÀ